Élève Libre (2008)

'Élève Libre' is het stereotype voorbeeld van een hedendaagse Frans-Belgische productie. In sé taboedoorbrekend en realistisch, maar in werkelijkheid niet minder dan een weinig subtiele bespiegeling op de troebele jeugd van een adolescent in wording. Op die manier borduurt Lafosse enigszins voort op zijn voorgaande prent, 'Nue Propriété'. Als kijker kunnen we dat echter niet toejuichen, aangezien Lafosse in een roes van pseudo-openhartigheid ongenuanceerd en bijgevolg pervers uit de hoek komt.

Op voor de hand liggende vragen (Waar ligt de grens van het perverse? En zijn we in staat om seksuele driften te onderscheiden van zuivere liefde?) kan Lafosse bovendien geen zinnig en weloverwogen antwoord bieden.

Daarnaast is de vastberadenheid waarmee 'Élève Libre' zijn inhoud naar voren brengt weinig lovenswaardig. Zo laten de sterk zwart-wit gekleurde personages (het 'noodzakelijk' kwaad in de vorm van Jonas' tijdelijke voogd voorop) en de steriele vertolkingen weinig ruimte voor het etaleren van heldere en oprechte emoties. De aanzet daartoe wordt meermaals gegeven, maar vindt zelden tot nooit zijn weg tot bij de kijker. Verdwaald en ongeprikkeld gaat een hoopvolle kijker vervolgens op zoek naar een positieve noot, al gebeurt dat met zichtbare moeite. De visuele invulling ligt echter geheel in lijn met de visuele traditie van dergelijke producties: droger dan droog.

1*

Elève libre stelt zeker een aantal interessante vragen en brengt boeiende thema’s ter sprake. De manier waarop deze concreet worden uitgewerkt vond ik echter niet altijd even overtuigend. Ik vond dat het geheel iets te lang uitgesponnen was en erg traag op gang kwam. Het is lang wachten op echte intensiteit – de sfeer blijft te lang zeer neutraal en steriel. Na een tijdje sluipt er wel degelijk een soort broeierige spanning in de film, maar wat jammer dat deze reeds vrij snel de nek wordt omgedraaid door een veel te abrupt einde (dat op een overbodige en zelfs wat irritante manier kracht wordt bijgezet door de stilte tijdens de aftiteling).

Over de acteerprestaties en de cinematografie heb ik – deels omdat ik daar veel te weinig van afweet – niet veel op te merken. Wel vond ik de beelden in het algemeen erg mooi; ik dacht in een interview gelezen te hebben dat Lafosse van een ongebruikelijk beeldformaat gebruik heeft gemaakt. Daar ging hij trouwens ook iets dieper in op de betekenis van zijn film, en op de rol die Camus daarin speelt. Op dat vlak vind ik de film nog vrij geslaagd. In wezen stelt Lafosse de moraal van een generatie ter discussie. Hij kiest daarin duidelijk partij. Het leidmotief en motto van de film, ‘à nos limites’, vond ik prachtig. Jammer dat de ambiguïteit hiervan in de ondertiteling helemaal verdween. Het betekent niet alleen ‘tot aan onze grenzen’, maar ook ‘aan onze grenzen’ – een datiefvorm dus: de film is als het ware ter ere van onze grenzen gemaakt, ter ere van de onschuld en de naïviteit van de jeugd en de eerste liefde. Lafosse lijkt wel de balans op te maken van de generatie ’68 en van een bepaalde tijdsgeest: gescheiden ouders, afwezige en flirterige moeder, losse en ‘vrijgevochten’ vrienden die Jonas als voogd opvangen – maar als puntje bij paaltje komt, zijn niet zij het die vrij zijn, maar blijken ze gevangen te zitten in hun leugens en angsten. Niettemin had in heel deze thematiek een betere film gezeten. Ik denk dat wat ik miste in de eerste plaats emotionele verbondenheid met de karakters was; voor zover die niet tot stand komt – en dat is natuurlijk iets heel singuliers – kan een film nooit echt geslaagd worden genoemd.

Op zich vind ik dat er veel in het verhaal had kunnen zitten maar ik vind het allemaal zo langdradig en langzaam overgebracht. In het begin van de film had ik dat al kunnen raden want je begint door een volle minuut naar een zwart beeldscherm te kijken met op de achtergrond het geluid van een tennisser. Daarna zie je de tennisser spelen voor een volle 3 minuten zonder dat er iets gebeurd of dat je iets van het spel of de omgeving ziet. Alleen een jongen die tegen een bal slaat. En zo zitten er door de hele film heen diverse scène's die in mijn ogen volledig overbodig zijn en die het tempo volledig uit het verhaal halen. Alhoewel ..... eigenlijk is er op geen enkel moment sprake van tempo.

Daarnaast vind ik dat de hoofdrolspeler behoorlijk emotieloos speelt. Ik kon zowel aan mimiek als intonatie totaal niet ontdekken hoe hij de rare verhoudingen die in zijn "vrienden" groep ontstaan zijn, ondergaat.

Ik vind het jammer dat er op deze manier met het verhaal is omgegaan want er had veel meer in kunnen zitten. De bijzondere vriendschap tussen een tiener en een groep dertigers die uiteindelijk uit de hand loopt, de sexuele ontwikkeling van deze jongen met de bijbehorende vragen over eventuele homosexualiteit, klaarkomen, techniek etc., de absentie van ouders waardoor hij zich vastklemt aan deze vriendengroep. Het zijn allemaal heel interessante thema's die helaas veel te traag en kortgezegd saai in beeld werden gebracht.

Een aantal keren heb ik overwogen om de film uit te zetten en heb ik geregeld op de klok gekeken. De reden dat ik dit niet heb gedaan is omdat ik graag wilde zien of Jonas zich wel of niet los ging rukken van deze toch wel uit de hand gelopen controversiële band die hij met deze groep dertigers had.

Een redelijke dramafilm...
Prima acteerwerk...
Jonas speelt goed, hij is wel moeilijk omgaan met zijn vriendin.
Zijn studie is gelukkig opgelost en wie hij is? Voorbeeld homo.
Geen langdradig verhaal...

Subtiel, zeker niet standaard.

Ik hou wel van die Franse filmstijl. Er wordt een keer niet continu geswitched tussen medium shot, close-up en allerlei fratsen. Je wordt gewoon in de situatie gegooid en daar moet je het maar mee doen. Naar mijn weten is er ook geen muziek gebruikt en dat zorgt merkwaardig genoeg voor een erg dramatisch effect.

De cast vond ik ijzersterk, er waren soms hele lange shots maar toch leek het erop alsof er gefilmd werd met een verborgen camera, de personages zaten diep in hun rol.

Het mag dan over zomaar een tiener gaan die wat problemen heeft, maar dit is toch een unieke kijkervaring.

Goed.

Aardige film die een afhankelijkheidsrelatie schetst die bijna eng speels richting misbruik afbuigt, terwijl de dader het nauwelijks in de gaten lijkt te hebben. Een film die niet schreeuwerig is en geen emoties onnodig dik aan zet, maar ook een film die wat steriel is en oppervlakkiger dan hij wil zijn.

3.0*

"Élève Libre laat je de rillingen over de rug lopen, maar zonder clichématige slachtoffers en daders", las ik. Het eerste deel van dit bijzondere drama (een psychologisch beeld van een bijzondere relatie) over ontgoocheld en gebruikt vertrouwen is wat richtingsloos, maar langzamerhand krijg je een enigszins beklemd gevoel en de regisseur slaagt er uiteindelijk in om je met een stuk onbehagen achter te laten. De cast is uitstekend en de seksscènes zijn terughoudend maar ondubbelzinnig.

Een film die veel (zwaartillende) reacties losmaakte, zowel hier als op IMDb. Maar er wordt zelden bij verteld waar de film nou precies over gaat. Zo ook hier. De film gaat helemaal niet over tennis en de jongen wordt absoluut niet sterker in zijn favoriete sport, in tegendeel. De film gaat over een jongen die bij afwezigheid van ouders afhankelijk wordt van de hulp van een drietal volwassenen, twee mannen en een vrouw. Maar de film gaat vooral over de smalle grens tussen vriendschap, vertrouwen, intimiteit en machtsmisbruik.

Een moedige film van cast en regisseur, maar zoals ik hier ook lees, wat steriel en richtingloos in het begin en zeker beklemmend naarmate de film vordert. Het zijn drie griezels waar de jongen niet tegenop gewassen is en je zou willen ingrijpen, roepen van ho stop, weg jullie, met jullie gestoorde moraal. Knap als een film dat teweeg brengt. Ik zeg het maar vast, het loopt niet goed af. Maar jammer genoeg gaat de film uit als een nachtkaars.

Weet niet goed wat ik van deze film moet denken. Misbruik heb ik er nooit in gezien, toch niet op het moment zelf. Na het laten bezinken van de film zit ik ook nog steeds op het grensgebied. Vond hem vrij luchtig opgebouwd met afwezigheid van donkere negatieve gedachten of gevoelens. Eerder een experimentele zoektocht van een jongeman naar de grenzen van zijn seksuele verlangens. Een beetje een hippiegevoel van vrijheid en open liefde. Had ook daarnaast niet het gevoel dat de jongen gebruikt werd of dat hij geforceerd werd om iets te doen. Integendeel, het was Jonas die zelf op de proppen kwam met zijn issue. Het was ook hij die op een bepaald moment betrapt werd toen hij aan het masturberen was tijdens een pornofilm.

En toch zit je tegelijkertijd in je maag dat de jongen eigenlijk maar 16 is. En stel je je de vraag of Pierre niet te ver is gegaan of dat hij te manipulatief Jonas aan zich heeft gebonden. Ik weet het eerlijk gezegd niet. Zou de film opnieuw moeten zien dan. Lafosse pakt het echter erg ambigue op. Een oordeel wordt er niet gevormd. Heb nergens echt het gevoel gehad dat er slachtoffers en daders in het spel waren. Elève libre is een subtiele film die de grenzen opzoekt tussen vrije liefde en misbruik van vertrouwen. Interessant gegeven, maar werd tegelijkertijd ook te weinig begeesterd door de film.