8½ (1963)

Herziening. Knappe film van de Italiaanse meester, een registratie van twijfel en besluiteloosheid, de filmische variant van het writer's block, die toch geen somber portret maken. Ik vond 8 1/2 vaak behoorlijk grappig, met de ontmoedigende commentaren van de filmcriticus, de banale maîtresse, en natuurlijk de fantasie waarin Guido zijn opstandige harem probeert te temmen. Ook de meer ernstige scenes overtuigen, zoals die nogal pijnlijke scène waarin zijn vrouw zijn trouw en eerlijkheid niet alleen in twijfel trekt, maar bijna belachelijk maakt. Visueel is 8 1/2 ook een plaatje, met onder andere een indrukwekkende long-take en de al vaker aangehaalde openingsscène, dat alles ondersteund door de perfect passende muziek van Nino Rota: inderdaad een film om vaker te zien.

Bijzonder stijlvolle film van de iconische regisseur Federico Fellini. De opening van 8½, een titel die naar de persoonlijke carrière van Fellini verwijst, had werkelijk niet beter uitgevoerd kunnen worden. Het zet meteen de toon voor een film die afwisselend surrealistische beelden toont en waarbij deze balans geweldig stabiel wordt vastgehouden. De vele excentrieke figuren die hier rondlopen moeten binnen je persoonlijke smaak vallen, maar zorgen er al bij al wel voor dat je geboeid blijft kijken. De uiteindelijke inhoud van een hoop conversaties weten niet altijd te intrigeren waardoor de speelduur van 138 minuten na enige tijd behoorlijk wordt gevoeld, maar het tempo wordt ten alle tijden hoog gehouden en Fellini weet altijd wel op tijd uit te pakken met een sterk gestileerde scene. De wat melodramatischere tweede helft spendeert iets teveel tijd aan de romantische relaties van Marcello Mastroianni en het is spijtig dat die opening qua niveau nergens meer wordt overtroffen, maar deze 8½ viel me in bijna elk opzicht mee. Door een gebrek aan interesse voor Mastroianni voel ik me niet bepaald meer verbonden met Fellini als persoon en dat weerhoudt vanuit mijn kant een hoger cijfer, maar filmisch staat deze film als een huis.

Saaie maar visueel zeer indrukwekkende autobiografische Fellini-film over een succesvolle regisseur (Marcello Mastroianni) die moeite heeft om aan zijn volgende (hopeloos pretentieuze) project te beginnen. Het prachtige zwartwit camerawerk moet hier de kar trekken en dat lukt krap aan, aangezien personages en dialogen amper weten te boeien. Enkele schitterend in beeld gebrachte surrealistische scenes zorgen er voor dat de aandacht er nog net bij blijft.

2,5 uur lawaai en chaos. En toch weet het slaapverwekkend te zijn.

Ik schreef een paar dagen terug bij Raging Bull dat soms de reputatie een film in de weg zit. Dat had ik ook met 8½. Het fameuze meesterwerk van grootmeester Fellini kon ik de eerste kijkbeurt niet smaken: te vaag en te Italiaans voor mijn smaak toen.

Maar bij deze film viel alles bij herziening wél op de juiste plek. Wat een geweldige film. Een paar jaartjes ouder kan ik alle scènes en de druk die op een regisseur ligt veel beter plaatsen, en heb ik ook meer waardering voor het concept en de uitwerking. Want beide zijn geniaal.

De cinematografie is geweldig, met een constant bewegende camera; en staat die stil, dan schuift er steeds onverwacht iets of iemand het beeld in of uit.

Zo creëert Fellini een soort koortsdroom van een regisseur aan de vooravond van de opnames van zijn nieuwe film. Iedereen wil wat van hem en de verwachtingen zijn hoog. Maar wat de film vooral goed maakt, is dat hij boordevol ideeën zit en een schat aan inspiratie biedt aan filmmakers die volgden. En het einde is werkelijk fantastisch.

Toch krijgt de film nog niet de volle score. Dat is omdat de film bij tijd en wijle iets te afstandelijk en intellectualistisch is. Maar wellicht valt ook dat bij een volgende kijkbeurt beter op z’n plek, en kan ik dan ook meer naar het beeld kijken en de ondertitels (die ik nu nog nodig had) wat minder van mijn aandacht schenken.

4,5

Herbekeken op groot scherm en zo hoort het, natuurlijk. Het begint al dadelijk met een echte nachtmerrie. Bekneld in een tunnel, of is het een veerboot?, met mensen die hem van alle kanten aanstaren, probeert Mastroiana naar lucht te happen… en eindigt aan een touwtje bungelend, in de greep van zijn producer. In prachtig zwart-wit, hoewel Fellini in kleur best evengoed zijn weg vond. Sublieme scène.
En dan de droom, het visioen. Aan de fontein wordt Mastroianni, met zijn leuke cowboyhoedje een beker wijwater aangereikt krijgt door de maagdelijke, verblindend mooie Claudia Cardinale. Nooit zag ik haar mooier dan in deze scène. Wat een mond, wat een tanden… Hoewel het duidelijk is dat CC een uitzonderlijke schoonheid is, ben ik nooit zo compleet ondersteboven van haar geweest. Tot nu! Mama mia!
Maar dit is natuurlijk een Fellinifilm en 'Fellinifiguur' is niet voor niets een begrip. De schoonheid van CC wordt ons maar mondjesmaat gegund. Zijn fascinatie voor overdadige, té weelderige vrouwen blijkt al snel. Ze struikelen over elkaar en heel de film door wordt er op los gekakeld. Stilte is geen optie. Dit is een overdadige slagroomtaart van een film met veel te veel ingrediënten. Een aanslag op de zintuigen. Met ook nog eens de muziek van Rota door heel de film. Ik aanvaard dat sommige filmliefhebbers meer houden van een sober stukje kaas en dit maar niks vinden, maar ik zet hier gretig en zonder reserve mijn tanden in.
Laat maar komen, Fellini! Uiteraard heeft de elegante regisseur een potsierlijke minnares: weelderig, maar smakeloos volgekalkt en aangekleed als een suikerspin. Terwijl het met zijn eigen vrouw - de gesofisticeerde, elegante en adembenemend mooie Anouk Aimé, zo mogelijk nog mooier dan CC - blijkbaar niet wil vlotten.
Met de persconferentie verzanden we naar het einde dan weer even in een nieuwe nachtmerrie maar na het afgelasten van de film volgt dan de enige gepaste, schitterende apotheose. Film is feest!!! Deze toch zeker. Zeker voor mij. Grazie, Federico!

Waw wat een film. Ik wist dat deze een hele grote reputatie heeft. En nu begrijp ik waarom. Al heeft het wel even geduurd vooraleer ik erin kwam. Het heeft een surrealistische kwaliteit - net zoals dat andere meersterwerk La Dolce Vita - dat je als kijker ook moet willen ondergaan. Het heeft geen rechttoe rechtaan narratief maar we kijken mee in de wereld van regisseur Matroianni waarbij niet duidelijk is waar zich de scheidingslijn tussen droom en werkelijkheid bevindt. Het is één lange stream of consciousness.

De film werd gemaakt in 1963 op het moment dat de Italiaanse cinema haar gouden tijdperk beleeft en waarvan Fellini één van de grote voortrekkers was. En hier komt het allemaal samen. De ‘normale gekte’ van het filmmaken … de regisseur (Fellini maakte de film eigenlijk over zichzelf) die god is in de studio … en toch ook heeft af te rekenen met dagdagelijkse problemen en relaties die zijn artistieke ambities doorkruisen.

De film valt op door de aaneenschakeling van indrukwekkende beelden - Fellini had welzeker een groot talent - en de manier waarop de stream of consciousness toch steek houdt. Om te herbekijken. Prachtig ook is de rol van Claudia Cardinale die de 'droomvrouw' speelt van Mastroianni. En hoe die droom aan diggelen valt. Dit is een film die heel hoog in de waarderingslijst van regisseurs staat omdat het een prachtige filmische techniek combineert met een invoelen in het leven van de regisseur.