À Bout de Souffle (1960)

Niet mijn sterkste bijdrage aan dit forum, maar goed, die zitten er ook tussen. Na een kleine zeven jaar zag ik de film opnieuw. Er was me bijna niets bijgebleven, alleen de (vrij willekeurige) scènes van dat meisje dat kranten verkocht en datzelfde meisje dat een schrijver interviewde. Merkwaardig hoe het geheugen werkt.

Wat me dit keer opviel was de manier waarop bepaalde scènes werden afgeraffeld. De moord op die agent, dat waren drie stills of zo en dat was dat. En het 'gevecht' op het toilet was een klopje op de rug. Alsof Godard wilde zeggen: je weet hoe dit soort scènes verlopen, je hebt ze al zo vaak gezien, daar ga ik mijn tijd niet aan verdoen. Erg sterk.

Goed, dat was dat. Tot over zeven/twintig jaar maar weer.

De inspiratie voor dit verhaal ontstond op basis van een krantenartikel die schrijver François Truffaut in handen kreeg. Het artikel ging over een kleine crimineel genaamd Michel Portail, en zijn Amerikaanse vriendin. In 1952 jatte Portail een auto om zijn zieke moeder in Le Havre te bezoeken, en vermoordde uiteindelijk een motoragent. Dit was de eerste grote film van Jean-Luc Godard. In tegenstelling tot meerdere geruchten, heeft hij deze film nooit zonder een script opgenomen. In het begin had hij echter geen kant-en-klaar script. Om een meer afstandelijke en spontane kwaliteit te creëren, gaf Godard de acteurs hun tekst tijdens het filmen. Daarnaast koos hij voor natuurlijk licht, en wilde hij niet dat de cast make-up droeg. Dit om de productie licht en wendbaar te houden. De scènes werden in de ochtend geschreven, en in de middag gefilmd. Godard vroeg Jean-Pierre Melville om advies tijdens de postproductiefase, omdat de eerste bewerking te lang was voor distributie. Melville stelde voor dat hij alle scènes zou verwijderen die de actie vertraagden. In plaats van hele scènes te knippen, heeft Godard slechts kleine stukjes verwijderd. Dit leidde tot de "jump cut"-techniek die in deze film werd geïntroduceerd. Melville noemde het resultaat uitstekend. In die tijd was het een heel gedoe om een vergunning te krijgen, die het filmen in de straten van Parijs mogelijk moesten maken. Voor die vergunning was een compleet script nodig. Godard liet een assistent een nepscript uittypen voor een film die nooit werd opgenomen. Daarnaast werden sommige scènes stiekem gefilmd. Dit is merkbaar aan de verraste reacties van sommige passerende voetgangers. Acteur Jean-Paul Belmondo speelt de rol van Michel Poiccard a.k.a. Laszlo Kovacs. Zijn alias is geen eerbetoon aan cameraman László Kovács, maar een verwijzing naar een personage in À Double Tour. Jean Seberg vertolkt de rol van de Amerikaanse Patricia Franchini. Godard ontmoette de actrice via haar toenmalige echtgenoot François Moreuil. De regisseur was van mening dat Seberg de film een meer commerciële aantrekkingskracht kon geven, omdat ze al in diverse Hollywood-producties spraakmakende optredens had gemaakt. Op de set boterde het niet altijd even goed tussen Godard en Seberg. In de film is het personage van Seberg bang om oud te worden. Helaas was deze opmerking geloofwaardig te noemen, omdat de actrice op 40-jarige leeftijd zelfmoord pleegde. Regisseur Jean-Luc Godard is richting het einde in een korte cameo te zien. Belmondo was ervan overtuigd dat de film ontzettend slecht zou scoren. Hij was daarom ook zeer verrast door de warme ontvangst die de film kreeg. De film werd rond dezelfde tijd als Les Quatre Cents Coups en Hiroshima Mon Amour uitgebracht. Hiermee werd de basis gelegd voor de Franse Nouvelle Vague (New Wave).

Persoonlijk had ik veel bewondering voor de filmstijl van Godard. De regisseur kon zich in die tijd geen dolly veroorloven, en duwde een cameraman in een rolstoel. Deze inspiratie kreeg hij van Jean-Pierre Melville, die dezelfde low-budgettechniek had toegepast in Bob le Flambeur en Le Silence de la Mer. Toch is deze film niet echt verouderd, en is het bijna een parodie op zichzelf geworden. Hij kan beter in de context van 1960 worden bekeken. Dit in een tijd dat deze film technisch innovatief was. Niet weggelegd voor een algemeen publiek met thematische inhoud, maar anderzijds aardig om eens een keertje te hebben bekeken.

2,5 *

Mijn tweede Godard, deze was veel beter bevallen dan Le Mépris. Le Mépris moet ik een tweede kans geven, maar Breathless had mij de eerste keer te pakken gekregen.

Godard is niet bang om zijn films echt 'filmisch' te maken. Het gebruik van de jumpcut is een veel geprezen aspect van de film. Ik moet toegeven dat ik het aanvankelijk nogal vreemd vond. Op een gegeven moment klikte het, en werden dat soort scènes gevormd tot mooie sequenties. De jumpcut werd al gebruikt in de tijden van de zwijgende film, ik kan vergelijkingen maken maar dat is bestemd voor een andere dag. Buiten dat is het camerawerk veel aan het bewegen en daardoor zijn veel scènes vrij levendig.

Ik wil het kort hebben over hoe Godard ruimte gebruikt in deze film. Neem de scène in het appartement met Michel en Patricia als voorbeeld. Nergens zie je de volledige omgeving, de composities zijn voornamelijk close ups of waar je vooral de lichamen ziet. Dit gaf deze scène een sterke gevoel van intimiteit en verlangen. De dialogen tussen de twee vormen een mooi spel, maar met Godard zijn gebruik van ruimte wordt het echt iets prachtig.

Voor de rest is het een prima film. De film zit bomvol met referenties naar andere noir films, maar ook andere vormen van kunst (Renoir, Faulkner, Rilke, Brahms, etc.). Michel en Patricia hebben een groot contrast met elkaar, leuk om te zien. Als laatst is de eindscene prachtig gefilmd en is op mijn netvlies geschreven.

Ik heb gisteren deze film gezien met een inleiding van een klein half uur, en daaruit begrepen dat de jump cut eigenlijk een noodmaatregel was, omdat er zo'n twee uur film was, en dat teruggebracht moest worden tot 90 minuten. Dat er toen overal waar het mogelijk was gesneden is.

Ik las iets soortgelijks op wikipedia. De style was inderdaad niet de originele intentie. Moet wel zeggen dat het de film veel flair geeft, ondanks het feit dat het uit noodzaak was. Wel ergens creatief gedaan ook.

Interessant, zodat een beetje de essentie overblijft met een (noodgedwongen) andere beeldtaal. Hij beviel me nu overigens een stuk beter dan jaren geleden.