Der Golem, Wie Er in die Welt Kam (1920)

Ik had, vooraleer de film te bekijken, 'Der Golem' gelezen van Gustav Meyrinck (1915). Ik vroeg me af of dit Wegeners (on)rechtstreekse inspiratiebron was geweest. Na het zien van de film vermoed ik van niet. Het boek van Meyrinck lijkt immers behoorlijk complexer te zijn met een inititatieke én dieppsychologische dimensie, waarbij de Golem een spookachtige verschijning wordt die de mens in zichzelf doet afdalen. Wegeners film sluit meer rechtstreeks aan bij de laat-middeleeuwse overleveringen die in de streek rond Praag circuleerden.

Wat mij in Wegeners film vooral bijbleef, was naast het Duitse expressionisme en het bewust wankel ogende gettodecor, voornamelijk het slot. Het (in het wit geklede) niet-Joodse meisje, dat Golem iets aanbiedt (een appel?) en geen angst toont. Hierna laat Golem / Astaroth zich zonder verder verweer neutraliseren.

Het lijkt erop dat de 'redding' buiten de muren van het Jodendom te vinden is. Is het toeval dat het net een meisje is die de demon verslaat? Is dit een subtiele verwijzing naar het meer universele karakter van het christendom? Of koos Wegener voor een Freudiaanse aanpak (die in zijn regio toen behoorlijk populair was)? Hij speelde immers zelf Golem.

Wat er ook van zij: dit was zonder meer een goede expressionistische film met een extra pluim voor de decorbouwer Hans Poelzig. Mede door zijn aanpak wordt de soms apocalyptische sfeer en de doorlopende dreiging die de jood omringde, goed weergegeven.

Met het oog op wat de joden enige tijd later te beurt zou vallen, krijgt de film haast een visionair karakter.

We stellen fier de gerestaureerde film voor op 26.11.2019. En toen bleek het duplicaat goud waard - De Standaard

Op Le Guess Who? gezien met live pianomuziek en wat spaarzame geluidseffecten. Bijzondere film die wat lastig te plaatsen is. Is hier bijvoorbeeld sprake van antisemitisme? Zijn de sentimentele acteursinspanningen nu typisch voor hun tijd, hoort het bij stille film, of was het ook voor hun tijd over the top? Of was het humoristisch bedoeld?

En het schoonheidsideaal is in de afgelopen 100 jaar ook wel wat veranderd.

Ik moet wel toegeven dat ik verrast was door de beeldkwaliteit. Het was een gerestaureerde versie, en het zag er prima uit. Prima scherpte, weinig verstoringen, maar wel af en toe een andere kleur rol of een splinternieuw tekstbordje.

Het mooiste vond ik de getto zelf (wat een vreemde zin]. Op en top Duits expressionisme. Je zou van sommige screenshots zo een poster kunnen maken.

Fijne old school Duits-expressionistische horror, voor zover je dit horror kunt noemen. Maar kan me best voorstellen dat dit in die tijd toch wel wat met zich meebracht. In de lijn van die andere klassiekers als Nosferatu en Caligari. Vond deze ook iets minder, maar nog steeds geslaagd met zijn fijne gereconstrueerde decors en mooie beelden. Het getto is knap, de toren evenzeer.

Het verhaal en tempo misschien wat langdradig en miste wat schwung. Naar het einde toe verbeterde dat wel. De Joodse gemeenschap wordt op de korrel genomen, maar visionair was het niet met wat later in WOII is het niet zoals ik hier al las. Pogroms en andere vervolgingen waren jammer genoeg al langer bekend.

Stuntelige eenvoud bij momenten, maar ook dat heeft zijn charme. Leuk om eens gezien te hebben.

Stond letterlijk al een jaar of 30 op mijn watchlist (maar blijkbaar nooit prioritair genoeg) en nu is het er eindelijk van gekomen.

Het blijkt geen slechte film, al duurt het toch even vooraleer het echt op gang komt. Een mooie productie met veel zorg voor decors en kostumering wat de uitstraling ten goede komt. De film wordt gerekend bij de vroege expressionisten maar dat zag ik er eigenlijk niet echt aan. Voor mij is het in die andere legendarische vroege expressionistische film Caligari qua stijl veel duidelijker.

Het camerawerk is verder ook niet bepaald opvallend maar gewoon statisch te noemen. En zeggen dat Karl Freund hier cameraman van dienst was, de man die vele jaren later zou uitblinken bij de creatie van een aantal Universal classics. Ik denk dat hij op dit moment van zijn carrière zijn competenties nog wat verder moest ontwikkelen.

Paul Wegener is als regisseur vooral bekend van deze Der Golem die een wereldwijde hit was. En dit monster heeft zeker wel iets fascinerend al is hij toch niet echt afschrikwekkend. Misschien reikt zijn invloed zelfs wel tot aan James Whale’s Frankenstein (in beide films kan het monster het goed vinden met een kind in een bepaalde scene). Maar na Der Golem is Wegener toch wel snel overvleugeld door landgenoten als Lang en Murnau die m.i. véél meer talent hebben. Der Golem verbleekt helemaal naast een Nosferatu wat mij betreft. En die werd pas 2 jaar later gemaakt. Niettemin ben ik blij deze Der Golem na enkele decennia te kunnen afvinken. Der Golem mag nu rustig terug het blok klei worden dat ie oorspronkelijk was. Mijn conclusie klinkt dan misschien iets negatiever dan ik werkelijk bedoel. Het is zeker een entertainende film, en steekt zeker ook uit boven vele andere producties van die tijd. Alles in verhouding genomen.

Boeide mij totaal niet helaas in de pop-up cinema Kwart voor nacht te Brugge. We geven de film nog wel eens een kans in de thuisbioscoop.

Deze stille horrorklassieker van regisseursduo Paul Wegener en Carl Boese kent twee voorgaande delen, die helaas allebei verloren zijn gegaan. Ondanks berichtgeving dat er kopieën zijn opgedoken, lijken alle mogelijke sporen toch te wijzen in de richting van deze herbewerking afkomstig uit 1920. Wegener en Boese bouwen daarbinnen een erg charmante en creatieve wereld op, waartussen specifiek de architectuur opvalt. De makers besteden aandacht aan het uiterlijk van elke scene en benaderen dit duidelijk als een kunstvorm, wat een hoop aparte en geslaagde beelden oplevert. Het compenseert voor een aanzienlijk gedeelte het weinig innemende acteerwerk en de belachelijke opmaak van de golem. Wegener doet het als regisseur verdienstelijk, maar als acteur povertjes. Zijn uitdrukkingen komen gemaakt en onovertuigend voor de dag, maar gelukkig is er genoeg spektakel aanwezig om de kijker daarvan af te leiden. Het is je echter vergeven als je af en toe slachtoffer wordt van de onbedoelde hilariteit, gelukkig met een korte speelduur en genoeg gebeurtenissen om de potentiële verveling herhaaldelijk weg te jagen.

Der Golem, Wie Er in die Welt Kam uit 1920 behoort tot de klassieken van de Duitse expressionistische film. In vijf hoofdstukken vertelt regisseur en schrijver Paul Wegener een fantasievol en duister verhaal over de golem. De film brengt een Boheemse legende uit de 16e eeuw tot leven en voegt daar romantiek en horror aan toe. Alleen al de prachtige setting en decors maken het kijken naar de film de moeite waard.

Het acteerwerk is goed. Weliswaar domineren de overdreven expressieve gebaren en mimiek, maar er is ook terughoudendheid te zien. De golem zelf is opvallend stoïcijns aanwezig en is dreigend zonder opzichtig acteerwerk. De personages blijven oppervlakkig en hebben meer weg van karikaturen dan van echte mensen. Het is daarom dat de film nooit echt een onbehaaglijk gevoel teweeg brengt. De film is dan ook minder aangrijpend dan bijvoorbeeld Das Cabinet des Dr. Caligari (1920). Een film die me emotioneel meer deed.

De sterke punten zijn het verhaal en vooral de visuele pracht. Een verrukelijke setting met kleine straatjes en scheefstaande puien. Af en toe zweven er heel atmosferisch zelfs een paar mistflarden door het beeld. Erg mooi allemaal. Der Golem is gewoon een film om genietend naar te kijken.

Ik zou mijn schepper hebben vermoord, alleen al omdat hij me die strontlelijk kapsel gegeven had.

Een visueel verbluffend staaltje creativiteit. In 75 minuten proppen ze een berg folklore, en toch bleef ik de hele tijd geboeid. De decors zijn groots en tot in de kleinste details uitgewerkt, en de special effects zijn ronduit spookachtig. Het verhaal is uiteindelijk te simpel om echt diep binnen te komen, maar de film zal herinnerd worden om zijn sfeer en grootse visuals.

4*